همسفر گرامی
برای درج سفر به پروفایل مراجعه کنید
عضویت در خبرنامه Mountain View

ماسوله

عنوان : ماسوله
دسته مطلب:معرفی اماکن
نویسند:محمدرضاطاهرخانی
توضيحات :

معرفی کوتاه :

گیلان استان
فومن شهرستان
تالشی زبان مردم 
393 نفر جمعیت بومی
100 هکتار مساحت
۱۰۵۰  متر ارتفاع از سطح دریا
معماری پلکانی  ویژگی ساختمان ها 

 

 

 

 

 

 

 
 
تاریخچه ماسوله
 
در حدود سده هشتم هجری (قرن ۱۴ میلادی) مردم کهنه ماسوله به همراه مردمانی از نقاط مختلف سرزمین گسترده ایران به موقعیت کنونی شهر ماسوله کوچ کردند. 
در متون تاریخی تا قبل از دوره تیموری نشانی از کهنه ماسوله وجود ندارد و سفال های لعابدار به دست آمده در آن نیز مربوط به قرن های چهارم و پنجم و تعدادی نیز به قرن ششم و هفتم هجری می باشند و نشانه هایی از دوران سلجوقی دارند. آثار به دست آمده از این منطقه نشان می دهد که هنرمندان آن دوره، مهارتی بسیار خوب در کار داشته و از ابزار و دانش مورد نیاز برای ساخت چنین آثاری نیز برخوردار بوده اند. بنابراین می توان گفت که کهنه ماسوله در قرن های پیشین، جزء سکونتگاه های پیشرفته بوده و تمدن درخشانی داشته است. شواهد به دست آمده در کاوش های باستان شناسی در شهریور ماه ۱۳۷۴، حکایت از آن دارند که این مکان از سده پنجم تا هشتم هجری یکی از مراکز مهم در زمینه ی فلز کاری به شمار می آمده و اکثر ساکنان آن به این حرفه مشغول بوده اند.
 
اینکه چرا ساکنان ماسوله کهنه، خانه و کاشانه خود را رها کرده و به ماسوله ی امروزی آمدند، هنوز در هاله ای از ابهام است و احتمالات زیر برای آن مطرح می شود:
۱- برخی بر این باورند که عون بن علی از نوادگان حضرت امیرالمومنین (ع) به همراه سید جلال الدین اشرف از فرزندان امام هفتم شیعیان، حضرت موسی کاظم (ع) که مزارش در شهر آستانه اشرفیه گیلان واقع است، در جنگی در حوالی طارم زنجان دچار جراحت شده و راه ماسوله در پیش گرفته است؛ اما اجل مهلتش نداده و در مکان فعلی ماسوله جان به جان آفرین تسلیم کرده و در همین مکان به خاک سپرده شده است. پس از قرارگیری مزار آن مرد بزرگوار، کم کم خانه هایی در این مکان بنا شد و ماسوله ی امروزی شکل گرفت.
 
۲- عده ای دیگر زلزله بزرگ‌سال ۸۹۰ هجری قمری را علت کوچ مردم ماسوله کهنه می دانند.
 
۳- روایتی دیگر نیز به همه گیر شدن بیماری طاعون در ایران در سال ۹۴۳ هجری قمری به عنوان دلیل این هجرت اشاره می کند.
 
از دلایل کوچ ماسوله ای ها که بگذریم، آنچه مشخص است، اقامت دائمی نسل های بعدی این مردم در ماسوله ی جدید است. آنها در این مکان ماندگار شدند و به زندگی ادامه دادند چرا که محل جدید، مرکز داد و ستد و شاهراه ارتباطی بین گیلان و زنجان و آذربایجان به شمار می آمد و بازار، کاروانسراها و صنایع فلزی و غیر فلزی آن از رونق فراوانی برخوردار بود. بیشتر این مردم کاروانسراهایی را ایجاد کردند تا کسانی که مسیر آذربایجان به شمال و بالعکس را طی می کردند از خدمات آنها استفاده کنند.
 
روزهای خوش ماسوله ای ها ادامه داشت تا زمانی که با ایجاد راه‌های اصلی بین گیلان و آذربایجان و گیلان و زنجان از دیگر مسیرها، ماسوله رونق اقتصادی خود را از دست داد و به دنبال آن بسیاری از جمعیت آن رهسپار شهرها و دیگر مناطق شدند. اشغال کشور در سال ۱۳۲۰ خورشیدی در جریان جنگ جهانی دوم و هرج و مرج و قحطی ناشی از آن باعث مرگ بسیاری از اهالی این منطقه شد و بر کاهش جمعیت ماسوله دامن زد. کاروانسراهایی نیز که در شاهراه ارتباطی شمال و آذربایجان قرار داشتند، کم رونق شدند و بازار داد و ستد و صنایع فلزی و چرم آن نیز کساد گردید. در این دوران، مردم ماسوله نقش بزرگی را در تاریخ جنبش جنگل در برابر تهاجم روسیه و بریتانیا ایفا کردند و حتی شهیدانی همچون باباغلامعلی را در این راه تقدیم وطن نمودند.
 
وضعیت در این دوران به حدی بغرنج بود که شهرداری ماسوله که در سال ۱۳۱۱ هجری خورشیدی تاسیس شده بود، در سال ۱۳۱۸ تعطیل گردید اما با تلاش های مردم این دیار، در سال ۱۳۴۱ توانست، مجددا شروع به کار کند.
 
در نتیجه ی این اتفاقات و شرایط، اکثر مردم ثروتمند ماسوله به پایتخت و سایر شهرهای بزرگ سرازیر شدند و یا به خارج از کشور مهاجرت کردند. پس از سال ها، ماسوله که یادگاری از دوران زندیه است، به سبب معماری خاص و تاریخ پرفراز و نشیب و طبیعت زیبایش، به عنوان میراث فرهنگی و طبیعی ثبت گردید و سازمان میراث فرهنگی و سازمان حفاظت از محیط زیست اجازه ساخت و ساز و توسعه شهر را ندادند تا جلوه هایش را برای همیشه حفظ کنند. 
 
در ادامه نگاهی کوتاه به وقایع مهم تاریخی در این شهر خواهیم داشت:
 
۱۲۸۹: ایجاد کتابخانه عمومی ماسوله با هزار جلد کتاب خطی
 
۱۲۸۹: تاسیس نخستین مدرسه در ماسوله (مدرسه اسلامیه)
 
۱۲۹۳: تاسیس نخستین مدرسه دولتی (مدرسه ایمان)
 
بهمن ۱۲۹۴: رویارویی قوای جنگل با قوای روس در جریان اشغال ایران در جنگ جهانی اول
۱۲۹۵: تاسیس اداره پست
۱۳۰۴: تاسیس اداره دارایی
۱۳۰۸: تاسیس اداره آمار (ثبت احوال)
۱۳۱۱: تاسیس شهرداری ماسوله
۱۳۱۶: راه اندازی تلفن
۱۳۱۷: تاسیس اداره امنیه
۱۳۲۴: رویارویی قوای دولتی با فرقه دموکرات آذربایجان (۱) که از راه ماسوله می خواستند به گیلان وارد شوند.
۳۰ مرداد ۱۳۵۴: ثبت ماسوله در فهرست آثار ملی به شماره ۱۰۹۰
شهریور ۱۳۸۵: ثبت کهنه ماسوله در فهرست آثار ملی
 
 
 
معماری ماسوله
معماری ماسوله متعلق به دوران زند است و شباهت زیادی به بسیاری از روستاهای دیگر در سایر نقاط ایران دارد که از جمله ی آنها می توان به اورامان در استان کردستان، کنگ در خراسان رضوی و وفس در استان مرکزی اشاره نمود. در این نقاط به فراخور آب و هوا و شیب زمین و به منظور دفاع راحت تر در برابر دشمنان، از معماری پلکانی استفاده شده و معماران چیره‌دست خانه ها را به صورت زنجیروار ساخته اند. 
 
معماری پلکانی باعث شده محلات و خانه ها در این دیار، شکلی متفاوت داشته باشند. در این نوع معماری، محوطه جلوی خانه‌ها و پشت بام ها علاوه بر آنکه به خانواده ها تعلق دارند، محلی برای عبور و اصطلاحا پیاده رو نیز می باشند. اختلاف ارتفاع بیش از ۱۰۰ متر از بلندترین نقطه تا پایین ترین سطح روستا، نمایی خاص را به ماسوله بخشیده است. برای آشنایی با معماری این شهر، نگاهی دقیق تر به آن خواهیم داشت و ابعاد مختلف آن را مورد بررسی قرار می دهیم:
 
 
بافت شهری ماسوله
به طور کلی ساختار این شهر دارای شیب شمالی- جنوبی می باشد و در دو گذرگاه، شیب شرقی-غربی نیز دارد. از آنجا که ماسوله در منطقه ای تقریبا معتدل و مرطوب واقع شده، بهترین راه حل برای تنظیم شرایط محیطی، استفاده از جریان باد و تهویه هوا می باشد و به کارگیری معماری با فرم برونگرا می باشد. در این فرم معماری ساختمان ها، تا حد ممکن در ارتفاع بلند تر از سطح زمین ساخته می شوند و از دو یا چهار طرف باز و به صورت برونگرا هستند.
از جمله نشانه های استفاده از معماری برونگرا در ماسوله؛ وجود بالکن ها به عنوان فضای زندگی است که باعث تلفیق فضای داخلی با فضای خارجی ساختمان شده است. علاوه بر این، به کارگیری پنجره های بزرگ درنمای ساختمان نیز نسان از معماری برونگرادی این دیار دارند. 
 
 
 دسترسی و گذرگاه ها
گذرگاه ها و مسیرهای شهر ماسوله طوری ساخته شده اند که با طرح پلکانی شهر سازگار بوده و با شیب ملایم محیط نیز هماهنگ باشند. از ویژگی های بسیار مهم ماسوله این است که در آن از بام خانه ها به عنوان مسیر استفاده شده است. ساکنان شهر در استفاده از بام خانه هایشان به عنوان یک مسیر عمومی به توافق رسیده اند و در واقع این فضاها حیاط اجتماعی مردم می باشد که در مراسم مختلف و جشنها به فضاهای تجمع شهری تبدیل می گردند. افراد در زمان های مختلف و در پشت بام های با ارتفاع های مختلف حاضر می شوند و مناظر متفاوتی از طبیعت را به تماشا می نشینند. ارتباط این گذرگاه ها، به وسیله پله های سنگی، ترفندی هنرمندانه بوده و باعث شده تا بافت ماسوله یکپارچه به نظر برسد.
دو نوع مسیر در ماسوله به چشم می خورد که دسترسی به نقاط مختلف شهر را ممکن می سازند:
مسیرهای طولی وموازی که تعداد شان بسیار کم است.
مسیرهای عرضی است که تعدادشان بسیار زیاد است و چرخش و ارتباط بین فضاهای شهری در قست پایین وبالایآن را ممکن می سازند.
 بافت این مکان به حدی متراکم است که جایی برای احداث خیابان های پهن باقی نمی ماند. خیابان های باریک ماسوله و پله های بسیار آن باعث می شود که وسایل نقلیه موتوری اجازه ورود به آن را پیدا نکنند و مردم با پای پیاده به گشت و گذار بپردازند.
 

 

 

 

محمدرضاطاهرخانی
و خدا برای من کافی است ...
ارتباط با نویسنده :
ثبت نظر
همسفر باشیم
همسفر باشیم مرجع رایگان معرفی تور و سفر و برنامه های کوهنوردی و طبیعت گردی، شهر گردی و ... می باشد. وشما می توانید به راحتی سفر و برنامه خود را معرفی کنید
فعالیت های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است